Dolegliwości w obrębie jamy ustnej to często złożone problemy, wymagające wielokierunkowego działania. Leki recepturowe mogą być cennym elementem terapii. Dzięki nim możliwe jest połączenie kilku substancji aktywnych w jednym preparacie, co zwiększa skuteczność leczenia i komfort stosowania przez chorego.

 

Spis treści

Dlaczego receptura apteczna jest pomocnym narzędziem w leczeniu schorzeń jamy ustnej?

Różnorodność schorzeń jamy ustnej, ich objawów i nasilenia, a także alergie, nietolerancje czy ograniczenia w stosowaniu standardowych terapii wpływają na wybór konkretnej metody leczenia. Jeżeli na rynku nie ma preparatów gotowych, które odpowiadałyby na specyficzne potrzeby pacjenta, rozwiązaniem może być lek recepturowy (robiony).

W jakich dolegliwościach jamy ustnej mogą pomóc leki recepturowe?

Za pomocą leków recepturowych możemy leczyć różne dolegliwości, między innymi:

  • afty,
  • pleśniawki,
  • stany zapalne jamy ustnej,
  • halitozę (nieprzyjemny zapach z ust),
  • kserostomię (suchość jamy ustnej),
  • liszaj płaski,
  • bolesne owrzodzenia w trakcie i po leczeniu onkologicznym,
  • bolesne ząbkowanie.[1,2]

Warto zwrócić uwagę na to, że lista ta jest znacznie dłuższa, ponieważ receptura apteczna to forma terapii spersonalizowanej. Oznacza to, że lekarz, analizując indywidualny przypadek pacjenta oraz dostępne opcje leczenia gotowymi lekami, może uznać lek recepturowy za najlepsze rozwiązanie.

Szeroka gama surowców to wiele możliwości

Z pomocą surowców recepturowych można uzyskać leki o zróżnicowanym profilu działania. Jakie mamy opcje?

Działanie przeciwdrobnoustrojowe

Wśród substancji recepturowych znajdują się substancje przeciwbakteryjne (m.in. erytromycyna, metronidazol), przeciwgrzybicze (np. nystatyna), jak i o ogólnym działaniu antyseptycznym (np. chlorheksydyna, boraks).[3,4,5]

Działanie przeciwzapalne

Schorzenia jamy ustnej przebiegające ze stanem zapalnym mogą wymagać zastosowania substancji takich jak hydrokortyzon czy prednizolon.[4,5]

Działanie znieczulające lub przeciwbólowe

Zabiegi chirurgiczne oraz schorzenia w jamie ustnej mogą powodować ból i dyskomfort chorego. Można rozważyć wtedy dodanie do leku składników znieczulających, np. benzokainy lub lidokainy. Mentol będzie działał chłodząco i w ten sposób łagodził nieprzyjemne doznania.[4,5] W przypadku silnego bólu w obrębie jamy ustnej możliwe jest wykonanie leku robionego ze środkiem przeciwbólowym, np. morfiną.[6]

Działanie nawilżające i regenerujące

Suchość w jamie ustnej może występować w różnych sytuacjach, na przykład w przebiegu cukrzycy lub podczas leczenia onkologicznego. W takich przypadkach ulgę przynosi odpowiednie nawilżenie. Składniki o działaniu powlekającym i nawilżającym, takie jak glicerol czy oleje, pomagają złagodzić dyskomfort, a witaminy A lub D dodatkowo wspierają regenerację błony śluzowej.[4,5]

Lapisowanie

Aby zapobiec przedwczesnej utracie zębów mlecznych spowodowanej próchnicą, można zastosować lapisowanie. Jest to metoda polegająca na impregnowaniu powierzchni zęba roztworem azotanu srebra, co hamuje rozwój próchnicy i zapobiega jej dalszemu rozprzestrzenianiu się.[7]

Lek recepturowy – w jakiej postaci?

Aby lek był skuteczny, istotny jest nie tylko jego skład, ale także postać. Może wpłynąć ona między innymi na komfort stosowania preparatu przez chorego, stopień wchłaniania substancji czy szybkość działania. W przypadku schorzeń w obrębie jamy ustnej zwykle stosuje się leczenie miejscowe. Jeżeli sytuacja tego wymaga, możliwe jest przygotowanie również leków recepturowych działających ogólnoustrojowo.

W leczeniu schorzeń jamy ustnej można skorzystać z takich form, jak:

  • roztwory,
  • zawiesiny,
  • spray’e,
  • maści,
  • żele
  • proszki[8]

Oprócz powyższych coraz częściej mówi się o nowoczesnych lekach robionych, takich jak pastylki i lizaki. Dzięki swojej przystępnej formie mogą być bardziej akceptowane przez małych pacjentów, a tym samym ułatwić prowadzenie leczenia.[9]

 

Wykaz źródeł

[1] Heitman T: Dental Compounding: Common Issues and Potential Treatment Options. 2021. PCCA [dostęp: 12.03.2024]

[2] Iglesias-Sancho M, Llambí Mateos F, Salleras-Redonnet M. Formulación magistral en patología de la mucosa oral. Actas Dermosifiliogr. 2020;111:822–828.

[3] Scottish Dental Clinical Effectiveness Programme: Drug Prescribing For Dentistry Dental Clinical Guidance. 2011

[4] Niebieszczański Ł: Receptariusz leków robionych. Stomatologia. Warszawa, 2012

[5] Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Farmakopea Polska XII. Warszawa, 2020

[6] Winnicka K: O wykorzystaniu leku recepturowego w terapii bólu – preparaty o działaniu miejscowym. Recepta.pl [dostęp: 17.03.205]

[7] Receptura.pl: Azotan srebra – właściwości. 2019 [dostęp: 18.03.2025]

[8] Jachowicz R et al.: Farmacja praktyczna. 2016. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, wydanie II

[9] Wolska E, Zarazińska M, Sznitowska M: Pastylki i lizaki – niekonwencjonalne pediatryczne postacie leku. Farm Pol, 2013, 69(11): 635-644